“اولتراسوند تراپی” نوعی درمان طب فیزیکی است که از امواج صوتی با فرکانس بالا برای انتقال گرما به مناطق آسیب دیده بدن استفاده میکند. اولتراسوند تراپی توسط فیزیوتراپیستها و درمانگران در سراسر جهان برای درمان انواع بیماریهای دردناک از جمله تاندونیت، آرتریت، فیبرومیالژیا و آسیبهای اسکلتی عضلانی استفاده میشود. استفاده از امواج اولتراسوند (Ultrasound) یک روش درمانی شناخته شده است که با افزایش جریان خون و کاهش درد و التهاب به روند بهبودی بیمار کمک میکند. با این حال، مانند تمام درمانهای پزشکی، اقدامات احتیاطی وجود دارد که قبل از استفاده از اولتراسوند درمانی باید در نظر بگیرید.
ایجاد گرما در بافتهای عمیق بدن
اولتراسوند تراپی از طریق ارتعاشات تولید شده توسط امواج صوتی گرما تولید میکند. هنگامی که بافت میلرزد، اصطکاک سطحی مولکول در همه جهات افزایش مییابد و باعث میشود دمای بافت در ناحیه مورد نظر افزایش یابد. این خاصیت اولتراسوند تراپی جایگزین استفاده سنتی از کمپرس گرم میشود، با این تفاوت که در کمپرس گرم گرما نمیتواند به بافتهای عمیق نفوذ کند. امواج اولتراسونیک در فرکانسهای مختلف موجود است که میتواند بافتهای مختلف را در اعماق مختلف در دسترس قرار دهد. برخی از شرایطی که ممکن است از این گرمای عمیق تر بهره مند شوند عبارتند از استئوآرتریت (پوکی استخوان) و سندرم درد اندام فانتوم (درد در اندام خیالی پس از قطع عضو).
کشش در بافتهای عمیق تر
گرمای تولید شده توسط اولتراسوند در بافتهای عمیقتر میتواند به شل شدن عضلات منقبض یا منقبض کمک کند. این کار گرفتگی و اسپاسم عضلانی را به حداقل میرساند و استرس و آسیبهای ناشی از آسیب را کاهش میدهد.سونوگرافی همچنین میتواند دامنه حرکتی اندامها را افزایش دهد.
ترمیم بافت
محققان بر این باورند که گرمای عمیق تولید شده توسط امواج اولتراسونیک میتواند اثر ترمیمی مثبتی بر بافتهای عمیق تر داشته باشد. در واقع سونوگرافی بر متابولیسم سلولهای بافت نرم بدن تأثیر میگذارد. علاوه بر این، نفوذپذیری سلولها را برای ترمیم موادی که به دلیل فشار خون بالا در دسترس بافتها هستند، افزایش میدهد.
کنترل بافت اسکار
یکی دیگر از مزایای اولتراسوند تراپی خاصیت صوتی آن است. امواج تولید شده توسط اولتراسوند باعث ایجاد ارتعاشات کوچک در سلولهای بافت نرم بدن میشود. این ریز ارتعاشات بر الیاف تشکیل دهنده بافت اسکار تأثیر میگذارد. در واقع، با گذشت زمان، اولتراسوند تراپی میتواند از تشکیل بافت اسکار جلوگیری کند و حتی میتواند بافت اسکار ایجاد شده را کاهش دهد.
کاهش درد
کنترل درد اولتراسوند تراپی به لطف خواص مکانیکی این روش به دست میآید. اولتراسوند گرفتگی، گرفتگی و سفتی عضلات را کاهش میدهد و ترمیم بافت را بهبود میبخشد. در برخی موارد، مزیت اولتراسوند تراپی خود روش نیست، بلکه شرایطی است که فیزیوتراپیست برای کمک بیشتر به روند درمان بیمار فراهم میکند. ترکیبی از گرما و افزایش قدرت بازسازی بافت توسط اولتراسوند، ماهیچهها را برای تحمل سایر درمانهای فیزیوتراپی، مانند تمرینات کششی یا استقامتی آماده میکند.
آسیبهای رایجی که ممکن است از درمان اولتراسوند سود ببرند
برخی از شایع ترین مشکلات پزشکی که ممکن است از اولتراسوند تراپی سودمند باشد عبارتند از: چسبندگی کپسول مفصلی (“شانه یخ زده”) یا درد و سفتی شانه به دلیل التهاب (بورسیت کلسیفیه) (کلسیفیکاسیون کیسههای بورس به دلیل التهاب طولانی مدت، معمولاً (در شانه رخ میدهد)، التهاب ماهیچههای اسکلتی (میوزیت)، آرتریت روماتوئید و آسیبهای بافت نرم به دلیل ورزش یا علل دیگر مانند ناهنجاریهای ساختاری زانو.اولتراسوند تراپی همچنین برای درمان تاندونهایی که به دلیل بافت اسکار درمان نشده یا آسیبهای قبلی کوتاه شده اند استفاده میشود.
اثرات گرم شدن در بافتهای عمیق
بخشی از امواج صوتی که به بدن منتقل میشود توسط بافتها جذب میشود و در نتیجه گرما در ناحیه ایجاد میشود. میزان جذب موج به ماهیت بافت، محیط عروق و فرکانس امواج صوتی بستگی دارد. گرمای تولید شده توسط امواج صوتی به دلیل اتلاف گرما و جریان خون موضعی در بافت پخش میشود.
اثرات غیر حرارتی (کاویتاسیون یا کاویتاسیون)
اثرات غیر حرارتی اولتراسوند از طریق مکانیسمهای فیزیکی مختلفی انجام میشود که به عنوان «کاویتاسیون»، «جریان صوتی» و «امواج استاتیک» توصیف میشود. به وجود آمدن حبابها یا حفرههای کوچک در مایعات گازی که در اثر امواج فراصوت ایجاد میشود، “کاویتاسیون” یا “ارتعاش” این حبابها گفته میشود که نفوذپذیری غشای سلولی را تغییر میدهد.
در میدان اولتراسونیک، جریان صوتی باعث حرکت سیالات در یک جهت میشود. این میتواند فعالیت سلولی را تحریک کند اگر در مرز غشای سلولی و مایع اطراف رخ دهد.
تکنیکهای کاربردی اولتراسوند تراپی
روشهای مختلفی وجود دارد که فیزیوتراپیست میتواند از درمان اولتراسوند تراپی برای کمک به شما استفاده کند. بسته به موقعیت و شرایط خاص شما، فیزیوتراپیست بهترین درمان اولتراسوند را برای شما پیشنهاد میکند.
اولتراسوند تراپی با روش تماس مستقیم
رایج ترین روشی که فیزیوتراپیستها برای اولتراسوند تراپی استفاده میکنند، روش تماس مستقیم است. در این روش فیزیوتراپیست مقدار کمی ژل یا کرم را روی قسمتی از بدن که تحت درمان قرار میگیرد، استفاده میکند.سپس سر دستگاه اولتراسوند (همچنین به عنوان “مبدل” شناخته میشود) به آرامی روی ژل در کنار اندام مورد نظر قرار میگیرد. سر دستگاه به صورت دایره ای در طول مسیر دایره ای کوچکی روی بدن حرکت میکند.معمولا درمان سونوگرافی 5 تا 8 دقیقه طول میکشد.
اولتراسوند تراپی با کمک غوطه ور شدن در آب
در مواردی که اولتراسوند تراپی روی برجستگیهای استخوانی یا سایر سطوح نامنظم بدن اعمال میشود، از تکنیک “غوطه وری” استفاده میشود. در این روش، قسمتی از بدن که باید درمان شود در یک سطل یا ماهیتابه پر از آب غوطه ور میشود. سپس سر دستگاه در مقابل ناحیه مورد نظر قرار میگیرد. با این روش سر دستگاه با بدنه تماس مستقیم ندارد. حدود یک سانتی متر بالاتر از ناحیه مورد نظر قرار دارد و امواج منتقل میشود. اندامهایی که معمولاً با این روش درمان میشوند عمدتاً شامل اندامها میشود. در طول درمان ممکن است کمی گرما در ناحیه تحت درمان احساس کنید.
روش “حباب” اولتراسوند تراپی
اگر فیزیوتراپیست بخواهد زخم باز را درمان کند، استفاده از ژل یا کرم میتواند خطر عفونت را افزایش دهد. در این موارد از روش «حباب» استفاده میشود. تکنیک مثانه برای اولتراسوند تراپی از یک بالون یا کیسه کوچک پر از آب یا ژل مخصوص استفاده میکند. بالون در محل مورد نظر قرار میگیرد و سپس سر دستگاه انتقال امواج روی بالون قرار میگیرد. امواج اولتراسونیک توسط بالون به ناحیه مورد نظر منتقل میشود.
اولتراسوند تراپی چه احساسی خواهد داشت؟
احتمالاً هنگام دریافت امواج التراسونیک و امواج، درد شدیدی احساس نخواهید کرد. ممکن است احساس سوزن سوزن شدن خفیف یا سوزن سوزن شدن خفیفی در ناحیه تحت درمان داشته باشید.فیزیوتراپیستها میتوانند از پمادها در ترکیب با ژلهای اولتراسوند برای کاهش درد و التهاب در بافتهای عمیق بدن استفاده کنند. این فرآیند “فونوفورز” نامیده میشود.
آیا اولتراسوند تراپی میتواند باعث آسیب شود؟
در زمینه فیزیوتراپی یا فیزیوتراپی در مراکز فیزیوتراپی در تهران، اصفهان و یا سایر شهرها سونوگرافی درمانی بسیار مطمئن و بی خطر محسوب میشود. البته بهتر است در برخی از نقاط بدن مانند نواحی که سرطان دارند یا در کودکان خردسال استفاده میشود از سونوگرافی استفاده نشود. اما به طور کلی، اولتراسوند تراپی را میتوان با خیال راحت برای گرم کردن مناطق آسیب دیده در بیشتر قسمتهای بدن استفاده کرد.
